Šta podrazumevamo pod razvojem jednog planinskog kraja, bio on prostor Stare ili bilo koje druge planine u Srbiji?
Nekoliko je segmenata koji su usko povezani u celinu a čiji bi uticaj trebalo biti očuvanje prirodnih potencijala uz dobrobit lokalne zajednice a posredno i ekonomije države i gravitirajućih gradskih ekonomskih sadržaja.

Budući da je čovek svojim vekovnim aktivnostima već izvršio uticaj na prirodu, hidrologiju i geomorfologiju planina, moramo uslovno uzeti u obzir termine devičanstva , iskonske lepote, kada su u pitanju čak i najzabačeniji planinski predeli. Ipak, dugo egzistiranje isključivo tradicionalnih oblika eksploatacije, te blizina državnih granica, doprineli su da predeli poput Stare planine ostanu najsličniji onome što možemo predstaviti kao biološku sredinu visoke očuvanosti biljih, životinjskih vrsta i njihovih staništa. Ovo je možda i najvažniji segment koji čini jedan predeo potencijalno zanimljivim, najpre po stepenu očuvanosti svih odnosa u prirodi, poznatijim kao biodiverzitet.

 

Sledeći segment jesu naselja i populacija ljudi na jednom prostoru sa svim svojim aktivnostima i uticajima koje vrše na svoje bliže i šire okruženje. Smanjenje šumskih a povećanje pašnjačkih pojasa, izgradnja mreže puteva i prateće infrastrukture, formiranje seoskih, stočarskih i radnih naselja, bavljenje lovom, ribolovom i sakupljačkim aktivnstima, jesu samo deo uticaja koje su u prošlosti vršile vrlo važan i primetan uticaj na biodivezitet planine. Iako važan i obiman, taj uticaj je bio daleko od pogubnog i devastirajućeg jer su stanovnici planina u prošlosti živeli po pisanim i nepisanim pravilima koja danas jednim imenom nazivamo tradicionalnim. U svetlu klimatski promena, industrijske eksploatacije šuma, energetske sumanutosti po bilo koju cenu , te su aktivnosti svetao primer odnosa čoveka prema prirodi, proizašao iz pozitivnih iskustava generacija žitelja planine i daleko većeg stepena shvatanja tananih odnosa i prevaga koji se ne smeju ni preći ni kidati.
Socio demografski, istorijski uslovi, kulturna baština i običaji, tradicionalno zanatstvo i sve ostalo što postoji kao veza prirode, čoveka i njegovih aktivnosti, učestvuje u razvoju ali i u degradaciji i očuvanju planine podjednako.

Najopasniji segment koji je sa industrijalizacijom ušao i na planinske prostore jeste tržišno ponašanje prema svakom mogućem planinskom resursu, bilo da je to šuma, voda, kamen pa i samo stanovništvo planine koje je u istoriskoj stihiji primoravano da menja svoje stanište i prilagođava se uslovima gradske sredine, industrijske gladi i potpunom zanemarivanju svojih korena, navika i veza sa rodnim krajem. Stoji apsurd da je tom istom stanovništvu, devedesetih godina prošlog veka, servirana ideja mega turističkih resorta, velikih hotela i ski centara. Pod parolom pomaganju demografski posrnulim selima , potomcima tih istih seljana ponuđena je zabava i sport na način koji je ekonomski i ekološki neutemeljen. Sa vrlo oštrim programom eksploatacije šuma i orkestriranim kvazi energetskim napadom na planinske reke, taj paradoksalni, nazovi ekonomsko turistički razvoj, predstavlja siguran put potpunog uništenja srpskih planina. Užasan scenario postao je stvarnost na Kopaoniku, jednoj od najlepših planina Srbije, sve reke u cevima, šume sasečene zarad dvomesečne ski zabave u hotelima i divljim naseljima na vrhu planine, u prvom stepenu zaštićenosti jednog prirodnog dobra.

Šta je suproto tome? Šta pomaže posrnuloj lokalnoj zajednici ljudi? Šta jedino stoji između crnog ekploatacionog scenarija i očuvanja prirode, naselja, ljudi i tradicionalnih vrednosti života?
Stoje pojedinci i pokreti koji su prepoznali važnost suprotstavljanja svemu negativnom, borbi protiv ogoljenih ski staza, derivacionih hidroelektrana, sumanute seče šuma (legalno i nelegalno). Stoji akademska javnost koja uporno ponavlja da se razbacujemo zadnjim očuvanim prirodnim blagom Zemlje, vodom, vazduhom i čistim tlom, šumamam i prorodnom hranom. Stoje ideje koje sterilnim idejama zastakljivanja vidika suprotstavljaju čist vazduh, šumske staze, reke pijaće vode, šume i pašnjake koje nas hrane jednako kao i najbolje njive.
Zar ima boljeg načina od predstavljanja svih tih mogućnosti koje se modernim biznis planovima odbacuju samo zato što umesto koncentrisanog zgrtanja profita, nude šansu lokalnim zajednicama da same organizuju svoj život uz najbenigniju eksploataciju prirode. Nude znanje i upoznavanje najtananijih odnosa prirode i lokalnog života sa patinom vekovnog suživota čoveka i planine, nude prepoznavanje štetnosti svih turbo načina za zadovoljenje ljudske sujete i potrošačke groznice.
Jedna ideja okuplja u sebi sve pozitivno i neophodno za prezentaciju razvoja koji će planini doneti sigurnost očuvanja prirodnog, prižiti moralnu i materijalnu potporu lokalnoj zajednici i na planinu dovesti ono što joj nedostaje. Ta ideja će dovesti na planinu akademsku mladost Srbije, spremnu da svoj naučni entuzijazam umreži sa iskustvima planinaca, prepozna i obeleži sve prirodne, kulturološke, estetske i sportske osobenosti planine. Boravak mladih akademaca podrazumeva organizovanje naučno nastavnih centara u kojima će se sve te osobenosti naučno obradi, predstaviti i postavi temelje boravku istomišljenika ali i svih iskrenih zaljubljenika u prirodu i način života koji nestaje.
Naučno nastavni centri trebali bi da osim uloge isturenih fakultetskih amfiteatara dobiju i ulogu ćelija u kojima će se gajiti i razvijati ideja nemirenja sa svakom nepravdom učinjenom planini i prirodi.

Za sada ova ideja počiva na entuzijazmu meštana staroplaninskih sela i aktivista koji se osim borbe za prirodu zalažu i za pomoć održanju života u obliku u kome će dominirati tradicionalnost i dostojanstvo. Počiva i na netoleranciji i strahu političkih struktira koje ne znaju da li bi da iskoriste benefite ovakvog organizovanja ili da spinovanjem propisima i uticajima goje svoj areal straha od avangardnog i neobjašnjivog umu šićardžija.

Podeli info

Da li podržavaš odbranu reka Stare planine?