Ne postoje nikakve sumnje o važnosti vode kao osnovne komponente ekosistema, estetike prostora, psihologije životne sredine, u prostorno-teritorijalnom dizajnu ili turizmu, ali veza između vode i ljudskog zdravlja, izuzev fiziološkog smisla, daleko je manje istražena od, recimo, vode kao ekotoksikološkog medijuma ili vode kao staništa brojnih mikro i makroorganizama.

Tokom juna 2011. godine, Institut za higijenu i javno zdravlje u Bonu, probao je da uradi studiju o direktnoj sprezi prisustva vodenih površina u ljudskim životima i njihovog mentalnog zdravlja, objašnjavajući, u krajnjem ishodu, važnost ovog odnosa. Studija je, između ostalog, identifikovala različite tipove uticaja prisustva vode i benefite po mentalno zdravlje zavisno od različitih parametara poput individualne percepcije i preferencija, izgleda samog prostora koji je uključivao vodu, pobuđene emocije, oporavak i rekreaciju, čime je njihovo istraživanje postalo jedno od najsveobuhvatnijih radova na ovu temu.

I uprkos tome, u cilju naglašavanja značaja benefita vodenih sistema na mentalno zdravlje ljudi, neophodno je sprovoditi i dalje multidisciplinarna istraživanja koja bi, osim naučnih objašnjavanja do sada manje poznatih relacija, mogla igrati veliku ulogu u borbi za očuvanje vodenih sistema kroz jačanje znanja u naučnim oblastima poput relativno nove socio-hidrologije.

Zdravlje i blagostanje

Definicija zdravlja je, administrativno gledano, varirala s godinama. Tokom 1948. godine, Svetska zdravstvena organizacija definisala je zdravlje kao stanje potpunog fizičkog, mentalnog i socijalnog blagostanja a ne samo odsustvo bolesti ili nemoći. O uticaju vode na zdravlje, prvi put se ozbiljno govorilo i na konferenciji u Alma Ati iste godine. Osam godina kasnije, Otavska povelja za unapređenje zdravlja, definisala je zdravlje kao resurs za svakodnevni život, ne životni cilj. Ova povelja, nastala je pod snažnim uticajem Antonovskog koncepta salutogeneze, odnosno nastanka zdravlja, koji je u proces kreiranja zdravlja i blagostanja uključivao i do tada zanemarivane elemente. Ovakvi koraci i jasna saglasnost, doveli su do toga da Svetska zdravstvena organizacija i Ujedinjene nacije na konferenciji održanoj u Rio de Žaneiru 1992. godine, takođe podrže i ozvaniče značaj životne sredine i vode kao deo salutogeneze, konačno zdravlje predstavljajući multidimenzionalnom, dinamičnom konstrukcijom koja sadrži procesno povezan biološki, psihološki, socijalni, kulturni i ekološki element.

Koncept terapeutskog pejzaža

Uticaj estetike pejzaža poznat je još od Geslerovih istraživanja sprovedenim tokom 1992. godine. Još tada definisan kao spoj nepatogenih stanja i zdrave geografije, Gesler je u svoj koncept uključio povezanosti fizičkog, socijalnog i duhovnog okruženja sa zdravljem, baveći se prevashodno istraživanjem mesta koja su bila poznata upravo po tome da su posvećena izlečenju. Na listi njegovih reprezentativnih lokacija, našli su se Epidauros u Grčkoj, Lourdes u Francuskoj i brojna kupatila širom prostora Velike Britanije. Vođene njegovim studijama, krajem date dekade i brojne druge potvrdile su povezanost okruženosti prirodnim lepotama sa zdravljem, ističući da su do tada kategorisani “lekoviti pejzaži” samo jedni i možda u datom momentu najpopularniji za sprovođenje tekućih istraživanja, ali da se koncept može primeniti na sve estetski zadovoljavajuće prostore, kao i da se ideja može približiti adekvatnim uređenjem urbanih elemenata poput dvorišta, parkova, dečjih igrališta, kampovališta i izletišta i sličnih namenskih prostora, što je dodatno pojačalo značaj estetske komponente prirode i životne sredine u tendecijama i merama zaštite.

Plavetnilo vode i blagostanje

Kroz skoriju ali i ne tako skoru naučnu istoriju, brojna istraživanja posmatrala su odnos između prisustva zelenila u životnim prostorima i pejzažu i ljudskog zdravlja. Ona novijeg datuma, u posmatranja odnosa počela su uključivati i prisustvo vodenih sistema kao delova pejzaža sa zelenilom. Rastuća zabrinutost za vodu kao resurs, pojačala je i želju da se vodi, osim do sada poznatih, dodeli i još jedna od koristi razrešenjem njene relacije sa mentalnim blagostanjem, što je među dotadašnjih istraživanja toksikologije, mikrobiologije i ekologije voda u literaturu počelo unositi i psihologiju.

Međutim, iako su želje za razjašnjenjem egzaktno nepoznatih relacija bile sve veće, bilo je teško utvrditi prirodu odnosa i tačne mehanizme kojima bilo koji element životne sredine, bio on zelenilo ili vodeni sistem, utiče na bilo kakvu pozitivnu psihološku reakciju. Neumoran naučni entuzijazam, počeo je postavljati nizove ključnih pitanja: Kako plavetnilo vode može izazvati blagostanje, kako takve prostore definisati i oceniti, kakvu ulogu vodeni sistemi mogu igrati u procesu oporavka i rekreacije i kako vodene sisteme pravilno i funkcionalno razmatrati u kontekstu urbanog prostornog planiranja ali i zaštiti divljih vodotokova.

Rezultati dobijeni analizom već dostupnih referentnih naučnih publikacija, pokazali su da su ispitanici različitih istraživanja percepcije navodili pozitivne emocije izazvane prizorima koji su sadržali prirodu i zelenilo, dok su na skalama ocenjivanja statistički značajno više ocene dobijali pejzaži koji su kao sastavni element imali plavetnilo vodenih sistema, nezavisno od toga da li se radilo o urbanim sistemima ili netaknutoj prirodi. Na pitanja o oceni kvaliteta životne sredine posmatranih pejzaža, ispitanici su pokazivali i logičko razumevanje čak i kompleksnosti odnosa vode i okolnih sistema, navodeći pozitivan uticaj vode na biodiverzitet i zdravlje ekosistema, a pozitivne reakcije zabeležene su i na čulnim testovima gde su se kao izazivači pozitivnih, rasterećujućih i smirujućih emocija izdvajale nijanse plave boje bliske vodenim plavetnilima, zvukovi talasa vode, miris i modeli kretanja vode.

Pozitivni rezultati, produbljivali su interesovanja sve više, pa su dodatne deskriptivne studije u kojima su ispitanici opisivali različite pejzaže, one koji su uključivali vodu opisivali najčešće rečima “čiste” i “hladne”, a efekte viđenog na njih kao “sveže” i “osnažujuće”.

Preferencije pogleda na vodu, lako su uočene i u okviru turističkih kompleksa gde su u smeštajima uvek traženije prostorije sa pogledom na more, jezero ili reku, a slična studija tržišta nekretnina u Holandiji pokazala je da su traženije one nekretnine sa pogledom na kanale, što je tokom godina čak značajno uticalo na razlike u cenama nekretnina širom Holandije zavisno od položaja u odnosu na vodene sisteme.

Plavo zaista smiruje

Iako su dosadašnja istraživanja gotovo jednoglasno pokazala benefite prisustva vode po opšte ali i mentalno zdravlje, u veku koji budućnost planira sa zabrinutošću za opstanak vode, sva ona samo su osnova za razumevanje važnosti vode i važnosti neotuđivanja iste od ljudi. Ono što je do sada već poznato i sasvim jasno, osim kao alat u borbi za očuvanje voda i reka, kao najkritičnijih od svih, može da posluži i kao alat u oporavku ne samo zdravlja i kvaliteta života ljudi već i poslovna prilika koja, uz očuvanje prirode kao glavnim prioritetom, može doprineti i jačanju kako lokalnih zajednica i regiona, tako i popularizaciji vrednih delova netaknute prirode i ekonomskom jačanju odgovorne i savesne države usmerene na bezbednu i sigurnu budućnost kroz poštovanje prirode i svog naroda kojem ista i pripada.

Podeli info

Da li podržavaš odbranu reka Stare planine?